عنوان: مبانی نظری و پیشینه تحقیق قاطعیت و موجبات خشونت از منظر اسلام و قرآن

فرمت فایل: word

تعداد صفحات: 45

پرخاشگری و خشونت در شمار آن دسته از پدیده های اجتماعی است كه به رغم تنفر و بیزاری بشر از آن، در تمامی ادوار تاریخ زندگی اجتماعی و تعامل افراد، گروه ها، نهادها، ملت ها و دولت ها حضور پردامنه یا محدود داشته است.روایت وحیانی از تاریخ خشونت، پیشینه آن را به زمانی بر می گرداند كه نخستین و كوچك ترین نهاد جامعه انسانی متشكل از آدم و حوا در بهشت می زیستند و بر اثر خشونت و فریب كاری ابلیس كه بر آنها روا رفت از بهشت رانده شدند و بذر كینه و دشمنی كاشته شده میان آدم و ابلیس، با هبوط آن به زمین، به همراه آورده شد. قرآن از این رویداد چنین گزارش می كند:

(وَ قُلْنا يا آدَمُ اسْكُنْ أَنْتَ وَ زَوْجُكَ الْجَنَّةَ وَ كُلا مِنْها رَغَداً حَيْثُ شِئْتُما وَ لا تَقْرَبا هذِهِ الشَّجَرَةَ فَتَكُونا مِنَ الظَّالِمِينَ فَأَزَلَّهُمَا الشَّيْطانُ عَنْها فَأَخْرَجَهُما مِمَّا كانا فِيهِ وَ قُلْنَا اهْبِطُوا بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ وَ لَكُمْ فِي الْأَرْضِ مُسْتَقَرٌّ وَ مَتاعٌ إِلى‏ حِين)^[1] ؛ « و گفتيم اى آدم تو با همسرت در بهشت سكونت كن، و از (نعمتهاى) آن گوارا هر چه مى‏خواهيد بخوريد (اما) نزديك اين درخت نشويد كه از ستمگران خواهيد شد! پس شيطان موجب لغزش آنها شد، و آنان را از آنچه در آن بودند (بهشت) خارج ساخت، و (در اين هنگام) به آنها گفتيم همگى (به زمين) فرود آئيد در حالى که بعضى دشمن ديگرى خواهيد بود، و براى شما تا مدت معينى در زمين قرارگاه و وسيله بهره‏بردارى است.»

در پی استقرار خانواده حضرت آدم در زمین، كانون نخستین نهاد اجتماعی بشری به خون آلوده گشت و انسان طعم تلخ خشونت عریان را چشید؛ در نزاعی كه میان دو تن از فرزندان آدم (هابیل و قابیل) درگرفت^[2]، یكی از آن دو با خشونت دیگری از پای درآمد و بدین ترتیب، فساد، خون ریزی و خشونتی كه فرشتگان به هنگام آفرینش انسان از آن سخن گفته بودند، جامه وجود بر تن كرد^[3]. عبور كاروان بشری از گردونه های بدویت و توحش و رسیدن به مدنیت و تكامل عقلانی و دانش اندوزی نه تنها از خشونت در روابط اجتماعی چیزی نكاست؛ كه با پیشرفت دانش تجربی، گسترش تكنولوژی و صنعت، ابزار و ادوات خشونت با قدرت تخریبی و ویرانگری در ابعاد گسترده به میدان آمد و نیروی خشونت گران را به اندازه ای فزونی بخشید كه حتی در تصور انسان بدوی و غیرمتمدن نمی گنجید.

انديشه خشونت به لحاظ تاريخى، مقدّم بر انديشه تساهل است. از قرن 7 ق. م. «استبداد» ^[4] به صورت يك شكل سياسى جديد ظاهر گرديد و از آن پس، خشونت از يونان باستان تاكنون، طرفداران جدّى‏اى داشته است كه هر كدام با عنوانى خاص، آن را مطرح كرده‏اند. «افلاطون» از پديده‏اى به نام «فتنه» ياد مى‏كند و به گونه‏اى آن را تبيين مى‏سازد كه بسط آن، قرن‏ها بعد منجر به نظرياتى چون نظريات ماركسيست‏ها مى‏شود كه بيشترين اهميت را به استفاده از «خشونت سياسى» براى واژگون كردن قدرت‏هاى دولتى مى‏دهند. «ارسطو» (322 ـ 384 ق.م.) پديده‏اى به نام «نيرنگ» را مطرح مى‏كند. «سن توماس آكويناس» ^[5] (1227 ـ 1274 م.) بروز خشونت‏هاى سياسى ـ چه به صورت شورش و چه به صورت انقلاب‏ها ـ را در شرايط خاص شروع اعلام مى‏كند. «ابن خلدون (1332 ـ 1406 م.) از پديده‏اى به نام «عصبيت» (قوميت امروزى) نام مى‏برد. «نيكولوماكياولى»^[6] (1469 ـ 1527 م.)، سياست مدار ايتاليايى كه او را «پدر علم سياست» ناميده‏اند، استفاده از «ترس و سركوب»را به شهريار پيشنهاد مى‏كند. «تامس هابز»^[7] (1588 ـ 1679 م.)، انسان‏ها را «گرگ يكديگر» قلمداد كرد. «هگليان چپ» با برداشتى كاملاً مادّى از نظريّه آرمان گراى هگل، به دو گرايش شديد خشونت‏طلبى يعنى ماركسيسم، به رهبرى «ماركس» و «انگلس»، و آنارشيسم، به رهبرى «اشتيرنر» و «باكونين» روى آوردند. «لوتر» بر عليه دهقانان معترض فتوا مى‏داد كه: اين سگ‏ها را بكشيد، اينها شياطين‏اند. و براى اثبات حقّانيت خودش مى‏گفت: «ديگران را باگوگرد آتش بزنيد تا خدا بداند كه ما بحق مسيحى هستيم.». «جان لاك»مى‏گويد: «به كار بردن زور عليه بى‏عدالتى و بى‏قانونى، مجاز است.» ^[8]

موضوع خشونت در اسلام را می توان به عنوان ابزار تبلیغی و سیاسی بر ضد اسلام با ریشه های تاریخی ویژه آن بررسی نمود، بی تردید مسأله خشونت منحصر به خروج و قیام بر ضد حکومت نمی شود، بلکه این مقوله محورهای مختلف را در بر می گیرد و در هر موضوعی می توان آن را تعمیم داد, امروزه دشمنان دین اسلام در رسانه های جمعی و گروهی به ویژه در دنیای مجازی روی این مقوله متمرکز شده و احکام اسلامی را خشن و پیامبر اسلام و مسلمانان را خشونت طلب معرفی می کنند .

این افراد بدون توجه به وضعیت مسلمانان در صدر اسلام ، پیامبر و مسلمانان و دین اسلام را خشونت طلب و منشأ خشونت می دانند در حالیکه نگاهی به رفتار مشرکان با مسلمانان در صدر اسلام مبین آن است که این مشرکان و بت پرستان بودند که مسلمانان را مورد اذیت و ازار خود قرار می دادند.

پیامبر اکرم سیزده سال از دعوت خود را در مکه سپری کرد، سه سال آن را به صورت غیر علنی و سرّی مردم را به خدا دعوت و ده سال را علنی و آشکارا، در این دوران حضرت و یارانش بدترین و زشت ترین خشونتها را تحمّل کردند و هیچ کس پیدا نمی شود در این دوران که بگوید او و یارانش نه تنها خشونت طلب و خشونت خواه نبودند بلکه بدترین جسارت ها و شکنجه ها را از خشونت طلبان دیدند و تحمل نمودند، و آن روزی هم که بر این خشونتگران دست یافتند، ماندنی ترین عفو و گذشت را در حق آنها روا داشتند. آری نسبت به خود آن حضرت انواع و اقسام تهمت ها را مورد استفاده قرار دادند و از آزار و اذیت جسمانی او لحظه ای کوتاهی نکردند گاه او را سنگباران نمودند و گاه با خاک روبه و سیرابی حیوانات، او را آزار دادند، و زمانی خار بر سر راه او کاشتند و دوره ای نیز او را در شعب ابی طالب با بدترین و فجیع ترین وضع در مدّت سه سال در محاصره اقتصادی قرار دادند.

نسبت به مسلمانان بدترین و زشت ترین خشونت ها روا داشته شد، «امیّة بن خلف» بلال را بر روی ریگهای داغ می خواباند و سنگ بزرگی را روی سینه او قرار می داد و از او جز صدای «احد احد؛ خدا یکی است» شنیده نشد به قدری بلال را شکنجه کردند که ورقة بن نوفل بر وضع او رقت کرد و گریست و به امیّه گفت: اگر او را با این وضع بکشید من قبر او را زیارتگاه خواهم ساخت.^[9] یاسر و سمیّه آن قدر شکنجه و آزار دیدند که در راه توحید به شهادت رسیدند، یاسر بر اثر شکنجه در گرمای سوزان و سمیه نیز با نیزه بی رحم ابوجهل از پا درآمد.^[10] عبدالله بن مسعود وقتی آیاتی از اول سوره الرحمان را در مسجد الحرام تلاوت نمود، سران خشونت و کافران قریش به قدری او را زدند که خون از سرو صورت او جاری شد.^[11]

در نتیجه اگر انسان کمترین انصاف و محدودترین اطلاعات از تاریخ صدر اسلام و دوران بعثت پیامبراکرم(ص) داشته باشد اعتراف خواهد کرد که پیامبر اکرم و مسلمانان نه تنها خشونت طلب نبودند بلکه قربانی خشونت شدند، و بدترین و بیشترین ضربه ها را از ناحیه خشونت طلبان و کافران تحمل نمودند.

به پندار برخی دیگر ، بعضی از قوانین اسلام، مانند: قصاص، شلاق، سنگسار و ... خشن هستند. منشأ چنین قضاوتهایی، همان تفاوت جهان بینی ها و برداشت هایی است که افراد از انسان دارند. متأسفانه جلوه دادن خشونت از سوی این عده، در مورد احکام اسلام، از بررسی اجمالی و بدون در نظر گرفتن همه جوانب آن صورت می گیرد؛ یعنی تمام شرایط حدود تعزیرات اسلامی و طرق اثبات و راههای تخفیف و همچنین نتایج نهایی این جرم ها و اثرهای زیانبار آن ها در نظر گرفته نمی شود.

استعمار ستیزى دین و روحیه استقلال گرایى مسلمانان شدیداً منافع استعمار را به خطر انداخت، و همین عامل سبب شد كه دین ستیزان، اسلام و مسلمانان را خشونت گرا معرفى كنند. متأسفانه دشمن در تبلیغات خود كه با بهره گیرى از ابزار و ساز و برگ هاى مدرن صورت گرفت موفق بود. زیرا امروزه جهان اسلام خشونت گرا معرفى شده و جنگ افروزان غرب صلح گرا.

[1]- بقره ، 35/36

[2]- مائده ، 27/30

[3]- «قالُوا أَ تَجْعَلُ فِيها مَنْ يُفْسِدُ فِيها وَ يَسْفِكُ الدِّماءَ وَ نَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَ نُقَدِّسُ لَكَ قالَ إِنِّي أَعْلَمُ ما لا تَعْلَمُون » بقره ، 30

[4]- Tyrannu

[5]- Sant Thomas Daquinas

[6]- Nicolo Machiaveu

[7]- Thomas Hobbs

[8]- فكوهى، خشونت سياسى، ص 21 ـ 50

[9]- ابن هشام ، ابو محمد عبدالملک ، سیره البنویه ، بیروت ، دارالفکر ، 1420 هـ ، ج 1 ، ص 210

[10]- همان ، ج 1 ، ص 212

[11]- همان ، ص 314

فهرست مطالب

پیشینیه تحقیق

خشونت در لغت

خشونت در اصطلاح

واژه های مترادف خشونت در قرآن

غلظت

شدت

فظ

ظلم

تسامح و تساهل

پیشینه خشونت

ارزش گذاری خشونت

جایگاه و اقسام قاطعیت و موجبات خشونت از منظر اسلام و قرآن

بخش اول : جایگاه و اقسام قاطعیت از منظر قرآن

الف ) جايگاه قاطعیت از منظر قرآن

ب ) اقسام قاطعیت از منظر قرآن

1 – قاطعیت و سخت گیری طبق قانون

2 - قاطعيّت در دفاع از دين

3 - قاطعیت در برابر حاکمان زورگو و ظالم

4 - قاطعیت عليه خائنان و فتنه‏گران

5 _ قاطعیت در دفاع از مسائل اجتماعی

بخش دوم : موجبات خشونت از منظر قرآن

1 - توطئه و فتنه‌گری:

2 - تعرض به مسلمانان و ادامه‌ی جنگ:

3- عصیان و نافرمانی:

4 - نقض پیمان و عهد شکنی :

5 - قتل انسان ها بویژه انبیاء و اولیاء

6 - کفر و شرک ورزی به آیات خدا:

7 - ظلم و ستم:

8 - رباخواری و حرام‌خواری

9 - فساد در زمین:

منابع و مآخذ