عنوان تحقیق: كاركردهاي اجتماعي دين از ديدگاه علامه طباطبايي و دوركيم 

فرمت فایل: word

تعداد صفحات: 235

توضیح مختصر:

اين پژوهش به دنبال آن است تا به بررسي تطبيقي كاركردهاي اجتماعي دين از ديدگاه دوركيم و علامه طباطبايي بپردازد تا بدين وسيله وجوه اشتراك و افتراق ديدگاههاي آنان رادر اين زمينه نشان دهد.

دوركيم و علامه طباطبايي با وجود اينكه داراي مباني نظري متفاوتي هستند، اما هر دو برضرورت هميشگي دين و قوانين ديني در جامعه اذعان دارند.به اعتقاد دوركيم دين بر حسب نوع جوامع خصوصيات متفاوت پيداميكند. ايشان برای دين دو بعد عقيدتي و مناسكي مطرح می کند اما عنصر اصلي دین را بعد مناسكي آن می داند. آنچه كه در تبيين كاركردي دورکیم از دین اهميت دارد كاركردهاي اجتماعي مناسك ديني است که عبارتند از :انضباط بخشي، وحدت بخشي، خوشبختي بخشي ، حيات بخشي و تقويت قوا . بر این اساس دورکیم کارکردهای دین را در بعد اجتماعی آن خلاصه می کند.

اما علامه طباطبايي بر اين باور است كه دين در سه بعد عقيدتي ،اخلاقي و عملي داراي كاركردهاي فردي و اجتماعي، دنيوي و اخروي است . از جمله كار كردهاي اجتماعي دين از نظر ايشان مي توان به اصلاح جامعه، تنظيم زندگي اجتماعي، شكوفايي فرهنگ و تمدن و...اشاره كرد. به اعتقاد علامه (ره) تنها راهي كه اجتماع انساني را از تشتت و تفرقه نجات مي‌دهد، دين است ؛ چرا كه دين براي رفع و حل اختلاف جوامع بشري و ايجاد وحدت و همبستگي اجتماعي آمده است.

بنابر اين مي­توان گفت كه علامه و دوركيم با وجود پيش فرض هاي متفاوت در بحث دين،بر نقش محوري دین در جامعه تأكيد دارند و كاركردهاي اجتماعي مشابهي را براي دين مطرح كرده­اند. اما تبيين علامه(ره)از كاركردهاي دين ناظر به همه ابعاد وجود انسان است كه برخلاف دوركيم اولاًبا تقليل گرايي همراه نيست. ثانياً كاركردهاي دين را در راستاي سعادت و كمال انسان مي­داند و ثالثاً كاركردهاي اجتماعي دين را نه تنها در ساختار جامعه بلكه در محتواي جامعه هم مطرح مي­كند.

 

فهرست مطالب

مقدمه. 1

فصل اول:کليات و مفاهیم.. 3

1- بيان مساله. 4

2- سؤالات اصلي و فرعي پژوهش... 5

الف) سؤال اصلی.. 5

ب) سؤلات فرعي پژوهش... 5

3- علت انتخاب موضوع و اهميت و فايده آن. 5

4- پيشينه پژوهش... 6

5- اهداف پژوهش... 8

6- تعريف مفاهيم. 8

1-6- تعريف دين:8

1-1-6-معناي لغوي دين.. 8

2-1-6-دين در قرآن. 9

3-1-6-دين در روايات... 10

4-1-6-تعاريف اصطلاحي دين و عوامل اصلي بروز اختلاف در آن. 11

1- حوزه هاي دين پژوهي و مسأله تعريف دين.. 11

2- دين و مترادف هاي آن. 12

1-2- دين وايدئولوژي.. 12

2-2- دین و ایمان. 13

3-2- دین و شریعت... 14

4-2- دين و مذهب... 14

5-2- دین و ماوراءالطبیعه. 15

3- دین و مبادی تعریف... 15

4- رهیافت­های نظری در تعریف دین.. 16

1-4- تعاريف اصطلاحي دين از نظر دانشمندان اسلامي.. 16

2-4- تعاريف اصطلاحي دين از نظردانشمندان غربي.. 18

2-6-تعريف جامعه. 21

3-6-تعريف كاركرد و انواع آن. 22

1-3-6- مفهوم كاركرد:23

2-3-6- كاركردهاي مناسب و نامناسب... 24

3-3-6- كاركردهاي آشكار و پنهان. 25

4-3-6-کارکرد اجتماعی.. 26

4-6- انسان شناسي.. 26

5-6- هستي شناسي.. 27

6-6- روش شناسي.. 27

7- پيش فرض ها28

8- روش پژوهش... 28

9- روش گرد آوري اطلاعات... 29

10- سازماندهي پژوهش... 29

فصل دوم:ديدگاه­هاي اساسيدرباره كاركردهاي دين.. 31

مقدمه. 32

ديدگاه­هاي اساسي در باره كاركردهاي دين.. 33

1- كاركردهاي دين برحسب نوع نگرش( مثبت يا منفي بودن)33

1-1- كاركردهاي منفي دين.. 34

نقد نظريه ماركس و ماركسيست ها35

2-1- كاركردهاي مثبت دين.. 36

1-2-1- هميشگي بودن كاركردهاي مثبت دين.. 36

2-2-1- مقطعي بودن كاركردهاي مثبت دين.. 37

نقد نظریه اگوستکنت:38

2- كاركردهاي دين برحسب قلمرو آن. 40

1-2- نظريات حداقلي دين و نقد آنها40

1-1-2-نظريه سكولاريسم. 40

2-1-2- نظريه روانشناسان. 44

3-1-2- نظريه جامعه شناسان. 46

4-1-2- نظريه روشنفكران مذهبي.. 49

نقد نظريات حداقلي.. 52

2-2- نظريه حداكثري دين و نقد آن. 53

نقد نظريه حداكثري.. 54

3-2- نظریه اعتدالي دين.. 55

فصل سوم:دين و كاركردهاي اجتماعي آن از ديدگاه دوركيم.. 59

بخش اول: كلياتي درباره دوركيم. 60

1- زندگي و آثار دوركيم. 60

2- زمينه فكري و انديشه­هاي اصلي دوركيم. 64

3- رويكرد روش شناسي دوركيم در دين پژوهي.. 69

4- هستي شناسي دوركيم. 71

5- انسان شناسي دوركيم. 72

بخش دوم: كاركردهاي اجتماعي دين از نظر دوركيم.. 74

1- دين و ابعاد آن. 74

1-1- دوركيم و بعد مناسكي دين.. 77

2- دين و خصوصيات آن در جوامع مختلف از نظر دوركيم. 83

1-2- دين و خصوصيات آن در جوامع ابتدايي.. 87

2-2- دين و خصوصيات آن در جوامع صنعتي امروزي.. 90

3- دوركيم و تبيين كاركردي دين.. 95

4- دين به مثابه نهاد اجتماعي و كاركردهاي آن از نظر دوركيم. 99

5- نقد نظريه دين دوركيم. 104

1-5- انتقادات روش شناسانه. 104

2-5- انتقادات مردم نگارانه و تجربي.. 105

3-5- انتقادات نظري.. 106

فصل چهارم:دين و كاركردهاي اجتماعي آن از ديدگاه علامه طباطبايي.. 109

بخش اول: كلياتي درباره علامه طباطبايي.. 110

1- زندگي و آثار علامه طباطبايي.. 110

آثار علامه طباطبائی.. 112

2- انديشه­هاي اصلي علامه طباطبايي و نوآوريهاي او در ابعاد مختلف... 113

3- رويكرد روش شناسي علامه طباطبايي در دين پژوهي.. 114

4- هستي شناسي علامه طباطبايي.. 115

5- انسان شناسي.. 116

بخش دوم:دين و كاركردهاي فردي و اجتماعي آن از ديدگاه علامه طباطبايي.. 118

1- دين و ابعاد آن. 118

2- دين و نظريه فطرت علامه. 122

3- دين و ماهيت اجتماعي آن. 124

4- كاركردهای دين از ديدگاه علامه طباطبايي.. 125

1-4- پيش فرضهاي علامه طباطبايي در بحث كاركرد دين.. 126

1-1-4- حقانيت دين و خدا126

2-1-4- قرآن و سنت... 126

3-1-4- سازگاري عقل و دين.. 126

4-1-4- شريعت سخنگو. 127

5-1-5- دو ساحتي بودن دين.. 127

2-4- کارکردهای فردي و اجتماعي دين از ديدگاه علامه. 128

1-2-4-كاركردهاي فردي دين.. 128

1-1-2-4- كاركردهاي نگرشي دين.. 128

1- كاركردهاي نگرش ايماني در قرآن. 130

2- كاركردهاي معرفت زايي دين.. 131

1-2- خداشناسی.. 132

2-2- پيامبرشناسي.. 132

1-2-2- تبيين خصوصيات پيامبران. 133

2-2-2- معرفي انگيزه بعثت پيامبران. 133

3-2- معاد شناسي.. 135

2-1-2-4- کارکردهای دين در عرصه اخلاق.. 136

1- شناخت فضائل و رذائل اخلاقی.. 138

2- تربيت اخلاقي.. 140

3- پشتیبانی از اصول اخلاقی و ضمانت اجرای آن. 141

3-1-2-4- تامين سعادت دنيوي و اخروي انسان. 143

4-1-2-4- تأمين بهداشت جسمي و روحي انسان. 145

2-2-4- كاركردهاي اجتماعي دين.. 146

1-2-2-4- اصلاح جامعه. 146

2-2-2-4-ايجاد وحدت و همبستگي اجتماعي.. 147

3-2-2-4- تنظيم زندگي اجتماعي انسان. 148

4-2-2-4- شكوفايي تمدن و فرهنگ... 149

5-2-2-4- حفظ منافع افراد ورفع اختلافات اجتماعي.. 150

6-2-2-4- کارکردهای اجتماعي دین در عرصه احكام عملي(فقه)151

1-كلياتي در باب احكام عملي.. 151

1-1- معناي لغوي و اصطلاحي احكام. 151

2-1-موضوع و گستره احكام. 151

3-1- ابواب فقه از نظر علامه طباطبايي.. 153

1-3-1- عبادات :153

2- 3-1- معاملات :153

3-3-1- سياسات (احكام ):154

2- كاركردهاي اجتماعي احكام ديني بر حسب ابواب فقهي. 154

1-2- فقه عبادي و كاركردهاي اجتماعي آن. 154

1-1-2- كاركرد اجتماعي نماز. 155

2-1- 2- كاركرد اجتماعي حج.. 156

3-1-2- نماز، روزه و حج وسيله رفع اختلافات طبقاتي 158

4-1-2- كاركرد اجتماعي خمس و زكات.. 158

2-2- فقه معامله اي و كاركردهاي اجتماعي آن. 159

1-2-2- قوام و ثبات اجتماعي.. 159

2-2- 2- تأمين عدالت اجتماعي.. 161

3-2-2- معاملات اقتصادي باطل و كاركردهاي منفي آن 162

1-3-2-2- معاملات ربوي.. 163

2-3-2-2- كم فروشي.. 164

3-2- فقه سياسي و كاركردهاي اجتماعي آن. 165

1-3- 2- حكومت ضامن اجراي احكام فقهي و حكومتي 166

2-3- 2- حكومت حافظ حقوق و منافع اجتماعي انسان 171

فصل پنجم:بررسي تطبيقي ديدگاه­ها172

بخش اول: وجوه اشتراك ديدگاه علامه طباطبايي و دوركيم. 173

1- اشتراك در واقعيت دين.. 173

2- اشتراك در كاركردهاي مثبت دين.. 176

3- اشتراك دردائمي بودن دين.. 176

4- اشتراك درپيوند دين و جامعه. 177

بخش دوم: وجوه افتراق ديدگاه دوركيم وعلامه طباطبايي.. 179

1- پيش فرض­هاي متفاوت در تعريف دين.. 179

2- تفاوت در مباني نظري.. 185

1-2- تفاوت در روش شناسي.. 185

2-2- تفاوت در هستي شناسي.. 185

3-2- تفاوت درانسان شناسي.. 186

3- منشأ دين.. 187

4- نوع رابطه دين و جامعه. 192

5- رابطه دين و اخلاق.. 193

6- علت دوام دين.. 195

7- حركت اديان. 197

8- كاركردهاي دين برحسب برحسب قلمرو آن. 198

9- كاركردهاي اجتماعي دين بر حسب ابعاد دين.. 199

نتيجه گيري.. 206

فهرست منابع.. 210

الف) کتابها211

ب) پايان نامه­ها و مقالات... 217