عنوان تحقیق: بررسی تطبیقی ضمان جریره با بیمه مسئولیت در فقه امامیه 

فرمت فایل: word

تعداد صفحات: 113

توضیح مختصر:

مسئوليت مدنى به معناى الزام به جبران زيانى است كه شخص با فعل يا ترك غیرعمدی خود مستقيم يا غيرمستقيم به ديگری وارد كرده است و به عبارتى در قبال او ضامن است. در فقه اسلامى و حقوق موضوعه به جاى مسئوليت از واژه ضمان استفاده شده است. هدف اصلى از ايجاد مسئوليت و ضمان, جبران زيان و برقرارى عدالت اسلامى است.برای رسیدن به این هدف در صدر اسلام ضمان جریره مورد امضای شرع قرار گرفت تا خاطی برای جبران خطایش تنها نباشد و زیان متضرر جبران شود. این مسأله در قوانین امروز با عنوان بیمه شکل گرفته است. در ضمان جریره و بیمه، دیه را خطاکار پرداخت نمی کند بلکه ضامن جریره و بیمه گر که هیچ گونه مباشرتی در جنایت ندارند می پردازند. از آن جایی که بیمه از جمله مسایل مستحدث است بسیاری از فقها و حقوقدانان برای اثبات مشروعیت بیمه از موضوعاتی چون ضمان عاقله و ضمان جریره استفاده کرده اند. هدف ما در این تحقیق بررسی مستندات فقهی ضمان جریره و مقایسه آن با بیمه مسئولیت یا همان شخص ثالث است و از تطبیق ضمان جریره با بیمه مسئولیت به این نتیجه رسیدیم که بیمه مسئولیت تنها در بعضی از موارد با ضمان جریره تفاوت دارد اما به طور کلی شبیه ضمان جریره و مشروع است و اشکال های ضمان ما لم یجب و . . . پذیرفته نیست و بیمه نیز همانند ضمان جریره عقدی مستقل است و از مصادیق معامله غرری، حرجی، ضرری، سفهی، ربوی و . . . نیست بلکه از جمله عقودی است که عقلا آن را پذیرفته اند.

کلید واژه ها: ضمان جریره، بیمه مسئولیت، دیه، خطا، ضمان ما لم یجب

فهرست مطالب

مقدمه

1. تبیین موضوع .......................................................................................................................................2

2. اهمیت موضوع ......................................................................................................................................2

3. سؤال اصلی ............................................................................................................................................2

4. سؤالات فرعی ........................................................................................................................................2

5. فرضیه ها ...............................................................................................................................................2

6. پیشینه تحقیق .....................................................................................................................................3

7. تاریخچه موضوع ..................................................................................................................................3

8. مفاهیم کلیدی......................................................................................................................................5

فصل اول: ضمان جریره

 

جریره در لغت و اصطلاح ..............................................................................................................11

احکام تأسیسی و امضایی ..............................................................................................................12

 

 

 

امضایی بودن ضمان جریره .............................................................................................13

ضمان عاقله و اصل شخصی بودن مسئولیت کیفری................................................................14

1-3-1. مفهوم مسئولیت ...............................................................................................................15

1-3-2. اصل شخصی بودن مسئولیت .........................................................................................16

1-3-3. اصل شخصی بودن مسئولیت از منظر اسلام ..............................................................17

مفهوم عاقله ......................................................................................................................................18

1-4-1. عصبه ...................................................................................................................................18

1-4-2. ضامن جریره ......................................................................................................................20

1-4-3. امام(ع) ................................................................................................................................20

علت مسئولیت ضامن جریره(عاقله) ...........................................................................................21

بررسی ماهیت حقوقی ضامن جریره ..........................................................................................22

1-6-1. تعریف عقد و ایقاع ............................................................................................................22

1-6-2. عقد بودن ضمان جریره ...................................................................................................24

شرایط تحقق عقد ...........................................................................................................................24

ارکان عقد .........................................................................................................................................26

2-8-1. ارکان عقد ضمان جریره ..................................................................................................26

لازم یا جایز بودن ضمان جریره ....................................................................................................27

1-9-1. اقسام عقود ......................................................................................................................27

1-9-2. عقد لازم و جایز .............................................................................................................27

1-9-3. اقسام لزوم وجواز ...........................................................................................................28

1-9-4. ادله لزوم عقد .................................................................................................................30

1-9-5. لازم بودن ضمان جریره ...............................................................................................31

شرایط تحقق ضمان جریره .......................................................................................................33

ارث ضامن جریره .........................................................................................................................37

ارث ورثه ضمان جریره ...............................................................................................................38

مسلمان، ضامن جریره کافر ........................................................................................................40

2-13-1. کافر، ضامن جریره کافر ................................................................................................41

ظهور وارث بعد از ضمان جریره ...............................................................................................41

جواز صدور ایجاب و قبول از ناحیه وکیل و وصی ................................................................42

وجود زوج و زوجه در ضمان جریره .........................................................................................42

جمع بندی ...................................................................................................................................43

فصل دوم: بیمه و تطبیق ضمان جریره با بیمه مسئولیت

 

 

تعریف بیمه در لغت و اصطلاح ....................................................................................................45

زمینه پیدایش بیمه ........................................................................................................................47

2-2-1. نیاز، محرک انسان ............................................................................................................48

2-2-2. مواجهه انسان با خطر ......................................................................................................49

2-2-3. امنیت یکی از نیاز های اساسی انسان ..........................................................................50

2-2-4. تعاون و همیاری نیاز مشترک زندگی اجتماعی .........................................................52

2-2-5. ذخیره سازی ......................................................................................................................53

اقسام بیمه ........................................................................................................................................54

2-3-1. بیمه تعاونی و خصیصه های آن ....................................................................................55

2-3-2. تقسیمی دیگر از بیمه(بیمه اجتماعی و خصوصی) ...................................................55

2-3-2-1. تمایز بیمه های اجتماعی از بیمه های خصوصی (بازرگانی) ........................56

2-3-2-2. بیمه خصوصی و اقسام آن (بیمه اموال و بیمه اشخاص) ..............................58

2-3-2-3. بیمه اموال و اقسام آن ..........................................................................................59

2-3-2-4. بیمه اشخاص و اقسام آن .....................................................................................60

2-3-2-5. بیمه مسئولیت و اقسام آن ..................................................................................63

2-4. عقد بیمه ...........................................................................................................................................65

2-5. ارکان عقد بیمه ...............................................................................................................................66

2-6. عناصر سازنده طبیعت بیمه ..........................................................................................................68

2-7. شرایط عقد بیمه .............................................................................................................................70

2-8. خصوصیات عقد بیمه .....................................................................................................................74

2-9. اشکالات بر عقد بیمه .....................................................................................................................77

2-9-1. بیمه و معامله حرجی .......................................................................................................78

2-9-2. بیمه و معامله ضرری ........................................................................................................78

2-9-3. بیمه و عقد غرری .............................................................................................................79

2-9-3-1. بیمه و جهل به عوضین ........................................................................................80

2-9-4. بیمه و تعلیق آن ...............................................................................................................80

2-9-5. بیمه و سفهی بودن آن ....................................................................................................81

2-9-6. بیمه و ربا ............................................................................................................................82

2-9-7. بیمه و قمار .........................................................................................................................84

2-9-8. بیمه و ضمان ما لم یجب ................................................................................................85

2-10. بیمه و عقود معین .......................................................................................................................85

2-10-1. تطبیق بیمه با عقد مضاربه ..........................................................................................86

2-10-1-1. اشکال های انطباق بیمه با مضاربه ..................................................................88

2-10-2. بیمه و عقد صلح .............................................................................................................88

2-10-2-1. صلح، عقد مستقل ...............................................................................................90

2-10-2-2. تطبیق بیمه با عقد صلح ...................................................................................90

2-10-3. تطبیق قرارداد بیمه با عقد هبه معوض .....................................................................92

2-10-3-1. نقد نظریه انطباق بیمه با عقد هبه معوض ....................................................93

2-10-4. انطباق بیمه با جعاله .....................................................................................................93

2-10-4-1. نقد انطباق جعاله با بیمه ...................................................................................94

2-10-5. نقد نظریه انطباق بیمه با قرض ...................................................................................96

2-11. اشاره ای به مبانی و پیشینه بیمه در اسلام ...........................................................................97

2-12. نمونه های تاریخی .......................................................................................................................97

2-12-1. حلف الفضول ................................................................................................................97

2-12-2. معاهده مدینه ...............................................................................................................98

2-13. پیشینه بیمه در حقوق اسلامی .................................................................................................99

2-13-1. بیمه و ضمان جریره ...............................................................................................101

2-14. دیدگاه علما در مقایسه بیمه با ضمان جریره (عقد موالات) ............................................102

2-14-1. دلایل موافقین ..........................................................................................................102

2-14-2. دلایل مخالفین .........................................................................................................103

2-15. بیمه و التزام مالایلزم ................................................................................................................104

2-16. دلیل بر بطلان ضمان مالم یجب ............................................................................................107

2-17. بررسی ادله بطلان ادله «ضمان ما لم یجب» ......................................................................107

2-18. جمع بندی ..................................................................................................................................111

نتیجه گیری ...............................................................................................................................................112