عنوان تحقیق: معماری قلعه فلک الافلاک 

قالب بندی: word

تعداد صفحات: 43

قسمتی از متن:

بعد از شاه عباس صفوی شاهوردیخان را به قتل رساند وحکومت اتابکان لرستان را منقرض نمود که به وی لقب والی داد وبدین ترتیب دور جدیدی از حکام محلی در تاریخ به نام والیان لرستان شکل گرفت که آخرین آنها غلامرضا خان والی نام داشت .در این دوران به مرمت زیارتگاهها وایجاد باغها وتفرجگاهها توجه شد وآثار معماری قابل توجهی چون پل گپ خرم آباد نیز در این دوره به دستور سلطان حسین صفوی تعمیر شده است .

نادر شاه افشار چندین بار به لرستان لشگر کشی کرده وبا متمردین این سامان از جمله مظفر علی بیک در افتاده است .مورخین این دوره در شرح مسافرتهاوکشور گشاییهای نادر ذکری از قلعه فلک الافلاک به میان نیاورده اند شاید یکی از دلایل آن عدم اطلاق نام فلک الافلاک براین دژ بوده است .به هر حال در عالم آرای نادری از قلعه ای نام میبرد که مظفر علی بیک در آن متحصن شده وآنرا به دوره صهمورث نسبت می دهد که در عالم آرای نادری ارتفاع بروج آن را با بروج فلک الافلاک برابر واز متانت ورصانت پهلو بر سد سکندر توصیف کرده است مع الوصف چهار شبانه روز ذکر شده از بروجرد تا قلعه مذکور با موقعیت جغرافیایی قلعه فلک الافلاک مطابقت ندارد.

محمد علی میرزا معروف به دولتشاه در سال 1237 ه.ق به حکومت کرمانشاهان ولرستان منسوب شد . قلعه که تا این زمان به حالت نیمه مخروبه در آمده وفقط توسط شخصی به نام میرزا ابوطالب خان مرمت مختصری در آن صورت گرفته ودر آنجا نیز منزل نموده بود وبه دستور محمد علی میرزا موردمرمت وباز سازی واقع شده ودیوانخانه وسرباز خانه را نیز در پایین قلعه احداث نمود .

عمارتی از بناهای اتابکان لرستان مشهور به فلک الافلاک وهشت بهشت در شرق شهر لرستان بنا شده محمد علی میرزای مرحوم ملقب به دولت شاه ... این عمارت را تعمیر کرده وسربازخانه وغیره وغیرع بسیار خوب ساخته اگر چه بعد از او هم شاهزادگان بزرگ حاکم شدند ... هیچ کدام اقدامی برای آبادی این بنا نکردند نمی دانم جواب خلق خدا را چه خواهند داد من به جز تل خاکی چیزی ندیدم فو راً حکم به تعمیر آنجام نمودم وبیست هزار تومان برای خرج آن بناها دادم (ظل سلطان ص 281) .

ودر شماره 343 روزنامه لرستان مورخ 1274 قمری در مورد تعمیرات انجام گرفته در زمان احتشام الدوله نوشته اند که : قلعه خرم آباد وباغ سروستان علی آباد که به مرو دهور از حیله عمارت وآبادی افتاده وچنان قلعه بلند وباغ بهشت مانند بایر وبی رونق افتادهبود نواب مستطاب شاهزاده والاتبار احتشام الدوله دو سه سال است در صدد تعمیر آبادی آنجا بر آمده اند تا در این تعمیر قلعه صورت اتمام وانجام یافته به طوری که به حسب شکوه وآراستگی واستحکام خیلی بهتر از اول شده وهمچنین باغ سروستان اگر چه سروهای قدیم او از بی نظمهای سابق ساغلب خشکیده ومقطوع گردیده بود .ولی از سایر اشجار مثمره و غیر مثمره حسب الحکم نواب معزی الیه غرس نمودند وبالفعل باغ مزبور سبز وخرم واشجار مثمره او نیز به ثمر نشسته کمال حضرت وصفا دارد .

بهترین توصیفی که از قلعه فلک الافلاک صورت گرفته و وضعیت آن را در دوره قاجار به خوبی نشان می دهد توصیفی است که احتمالاً توسط یکی از ماموران اعزامی به لرستان در حوالی سال 1300 هجری در کتاب جغرافیای لرستان پیشکوه وپشتکوه نگارش آمده است :در کنار بلده قلعه عمارات دیوانی واقع است اصل قلعه در بالای تپه واقع شده به قدر شصت ذرع ارتفاع دارد وسه طرف آن کوه وکمر است وراهی ندارد مگر از طرف دیگر که خاک است . قلعه را که در بالای ساخته اند وحصار آن را بالا برده اند بیراه شده است .